Kokcydioza jest bardzo zaraźliwą, zarodnikową chorobą zakaźną królików z małą szansą wyzdrowienia. Wywołuje ją pasożyt będący pierwotniakiem Eimeria sp. W przewodzie pokarmowym królika znaleziono aż 25 rodzajów Eimeria; należy jednak zauważyć, że w niektórych przypadkach jedno i to samo coccidia miało nadane kilka nazw. Eimeria sp. są bardzo specyficzne/swoiste dla określonych żywicieli, organów i tkanek,  i naprawdę rzadko stanowią zagrożenie dla ludzi.

 

Ponieważ zakażenie występuje w specyficznej części organu i specyficznym typie komórki, kokcydiozę zaklasyfikowano do dwóch odrębnych typów:

•   kokcydioza jelitowa

•   kokcydioza wątrobowa

 

Zdrowe króliki mogą być bezobjawowymi nosicielami pierwotniaka. Oocysty (jajka) wydalane z odchodami zakażają środowisko, jedzenie i wodę. Chociaż choroba występuje przede wszystkim u zwierząt intensywnie użytkowanych, szczególnie młodych, występuje także u bardzo zadbanych królików. Ogólne zasady higieniczne sygnalizują, że królikom powinno podawać się raczej suchy niż mokry granulat, umyte, świeże warzywa i duże ilości świeżej wody do picia; w takich warunkach jest mało prawdopodobne wystąpienie kokcydiozy. Jeśli kilka królików zamieszkuje razem, zalecane jest unikanie kładzenia jedzenia na ziemi czy pozwolenie kilku królikom na zjadanie nawzajem swoich cekotrofów.

Pasożyt ma cykl życiowy trwający od 4 do 14 dni. Zaczyna się on po doustnym przyjęciu jedzenia zakażonego oocystami. Ściany oocyst rozpadają się w żołądku i uwalniane są sporozoity. Obecność enzymów żółciowych i trzustkowych w części dwunastniczej jelit pobudza zarodniki. Po aktywnym przejściu przez błony komórkowe komórek w ścianie jelita, zarodniki rozpoczynają bezpłciowe dzielenie się podczas jednej lub dwóch faz (shizogonia). Merozoity (faza rozwojowa) zostają uwolnione żeby zainfekować inne komórki błony śluzowej jelit. Faza końcowa schizogonii prowadzi do powstania gamet umożliwiających rozmnażanie płciowe. Oocysty są wydalane z kałem.

Fazy bezpłciowa i płciowa różnią się swoim umiejscowieniem, swoistością tkankową i narządową. Obecność Eimeria sp. wpływa na komórki będące żywicielami; w jednych dochodzi do zatrzymania ich funkcji, inne stają się przerośnięte. Wzbudzona atrofia kosmków prowadzi do nieprawidłowego wchłaniania składników odżywczych, zaburzeń poziomu elektrolitów, anemii, hipoproteinemii i odwodnienia spowodowanych erozją nabłonkową i owrzodzeniem.

Białe guzki pokrywają powierzchnię wątroby. Pierwotniaki można znaleźć w wątrobie i przewodach żółciowych. Badanie cytologiczne wątroby wykazuje obecność Coccidia.

Wtórne zakażenia mogą doprowadzić do ich obecności w układzie nerwowym. Chorobie często towarzyszą wtórne zakażenia bakteryjne, szczególnie przez Escherichia coli

Diagnoza

Kokcydioza jest b. trudna do zdiagnozowania. Może to być zrobione przez zastosowanie metody flotacyjnej izolowania jaj pasożytów w kale, identyfikując oocysty w odchodach albo pod mikroskopem przez liczenie ilości Coccidia na gram w kale. Jaja Coccidia są często trudne do odróżnienia od specyficznych dla królika drożdży, Cyniclomyces guttulatus.

Jeśli badania wykazują obecność E. intestinalis, E. flavescens, E. irresidua oraz E. piriformis leczenie należy rozpocząć natychmiastly.

Leczenie

Leczenie kokcydiozy wątrobowej jest trudne i choroba może pozostać obecna przez całe życie. Leczenie anty-kokcydiozowe jest skuteczne tylko u królików zainfekowanych od 5 do 6 dni. Nawet jeżeli leczenie jest pozytywne, śmiertelność i biegunka będą ciągłe przez następne parę dni. Nawroty choroby są często obserwowane po jednym lub dwóch tygodniach.

Dobrze tolerowana przez króliki jest robenidyna, ale jej regularne stosowanie w zapobieganiu chorobie przez ostatnie 20 lat doprowadziło do wytworzenia oporności przez np. E.media i E. magna na ten środek. Inne leki stosowane w leczeniu choroby wywołanej przez pasożyta to:

  • Sulfonamidy i trimetoprim są efektywne w leczeniu kokcydiozy. Powinno używać się ich wyłącznie do leczenia choroby, nigdy zapobiegawczo. Najbardziej efektywnym lekiem jest sulfadimethoxin (0,5 do 0,7 g / litr wody). Jest dobrze tolerowany przez kotne i karmiące samice. Inne sulfonamidy to:salinomycyna (Bio-Cox®)
    • sulfachinoksalina: 1 g / litr wody pitnej
    • sulfadimerazyna: 2 g / litr wody pitnej
  • diklazuril (Clinicox®)
  • toltrazuril (Baycox®), 2.5 to 5 mg/kg (higher doses cause anorexia), twice, repeat after 5 days.

Leki najlepiej jest podawać wszystkim królikom przez minimum 5 dni. Po 5 dniach leczenie należy powtórzyć:

Odkażenie środowiska jest równie ważne (np. 10% amoniak). Naczynia na wodę i pojemniki na karmę powinny być zdezynfekowane i bez króliczych odchodów. Kiedy czyścimy dywan, najpierw powinniśmy odkurzyć go odkurzaczem aby umożliwić lepszą penetrację środka pierwotniakobójczego. Przy odkażaniu środowiska, króliki powinny być trzymane w innej części domu aby uniknąć niebezpieczeństwa kontaktu ze środkami chemicznymi.